ภาวะเศร้า (Mild depressive state)
ข้อมูลโรคและสาเหตุการเกิดโรค
ความเศร้าปกติ (normal sadness) เป็นอารมณ์ด้านลบ ซึ่งเกิดขึ้นเป็นครั้งคราวกับบุคคลทั่วไป เมื่อเผชิญกับการสูญเสีย ผิดหวัง หรือความรู้สึกอึดอัดทรมาน ภาวะซึมเศร้า (depression) ต่างจากความเศร้าปกติตรงที่ เมื่อเผชิญกับเหตุการณ์การสูญเสีย ผิดหวัง ก็มักจะมีอาการเศร้ามากเกินจากปกติ หรือนานกว่าปกติ ไม่ดีขึ้นแม้ได้รับกำลังใจหรืออธิบายด้วยเหตุผล มักรู้สึกสิ้นหวัง ท้อแท้ มองโลกในแง่ร้าย รู้สึกผิด รู้สึกตัวเองไร้ค่าไม่มีความหมาย นอกจากนั้นอาจเป็นความรู้สึกเศร้า ท้อแท้ รู้สึกผิด กับเหตุการณ์ที่ยังไม่เกิดขึ้นจริง แต่เป็นการคาดการณ์ล่วงหน้าหรือคิดไปเองก็ได้ สาเหตุของภาวะเศร้า มักเกิดจากปัจจัยด้านจิตใจหรือสิ่งแวดล้อม เป็นผลมาจากสถานการณ์ความตึงเครียดทางอารมณ์ เช่น ภาวะเศร้าหลังจากคู่แต่งงานเสียชีวิต ตกงาน หย่าร้าง หรือมีสภาวะความเครียดเรื้อรัง เช่น ชีวิตสมรสมีปัญหาขัดแย้งไม่รู้จบ ความกดดันจากงานที่ต้องรับผิดชอบ ความตึงเครียดจากปัญหาในครอบครัว
อาการของโรค
- มีอารมณ์เศร้า ซึ่งอารมณ์เศร้า อาจจะเป็นเกือบตลอดทั้งวันและเป็นทุกวันบางวันอาจเป็นมากบางวันอาจเป็นน้อย
- รู้สึกเบื่อ ขาดความสนใจหรือความเพลิดเพลินในกิจกรรมต่างๆที่เคยชอบทำ ในบางรายอาจมีอาการทางกายร่วมด้วย เช่น
- ปัญหาการกิน มักจะเบื่ออาหาร น้ำหนักลดลง หรือบางรายอาจมีความอยากอาหารเพิ่มขึ้นผิดปกติ กินมากจนน้ำหนักเพิ่ม
- ปัญหาการนอน มักนอนไม่หลับ หลับดึกแต่จะตื่นเช้าและไม่สดชื่น หรือบางรายจะหลับมากกว่าปกติ ง่วงนอนทั้งวัน
- ทำอะไรเชื่องช้า พูดช้า เคลื่อนไหวช้าลง
- รู้สึกอ่อนเพลียหรือไร้เรี่ยวแรง เป็นทั้งวันและแทบทุกวัน
- รู้สึกตนเองไร้ค่า มักโทษตัวเอง หรือรู้สึกผิดต่อตัวเอง
- มีปัญหาการใช้สมาธิ หรือมีความคิดความอ่านช้าลง ถ้าอารมณ์เศร้า เบื่อหน่าย ท้อแท้ เหล่านี้เป็นอยู่ไม่นานเกินสองสัปดาห์ หรืออาการเหล่านี้ไม่ได้มีความรุนแรงส่งผลกระทบต่อการทำงาน การเรียน หรือการใช้ชีวิตประจำวัน ก็จะถือว่ามีภาวะซึมเศร้า แต่ยังไม่ถึงขั้นเป็นโรคซึมเศร้า อย่างไรก็ตาม ถ้ามีอาการดังข้างต้น 5 อาการขึ้นไป โดยอาการเป็นอยู่นานกว่า2 สัปดาห์ หรืออาการรุนแรงจนกระทบกับการทำงาน หรือการใช้ชีวิต ก็จะเข้าได้กับลักษณะของโรคซึมเศร้า ควรเข้ารับคำปรึกษาและการรักษาจากแพทย์หรือจิตแพทย์ต่อไป
แนวทางการตรวจวินิจฉัยโรค
แพทย์จะวินิจฉัยภาวะนี้ได้จากการซักประวัติอาการ ประวัติโรคประจำตัว ประวัติโรคซึมเศร้าในครอบครัว ประวัติการใช้ยาหรือสารเสพติดต่างๆ ระยะเวลาของอาการ รวมถึงซักถามผลกระทบของอาการเจ็บป่วยต่อการทำงานหรือการใช้ชีวิตประจำวัน เพื่อช่วยในการวินิจฉัย บอกระดับความรุนแรงของโรคต่อไป
แนวทางการดูแลรักษา
การรักษาภาวะเศร้า โดยทั่วไปจะเป็นการรักษาโดยไม่ใช้ยา ได้แก่ การรักษาด้วยจิตบำบัด เป็นวิธีการรักษาที่ได้ผลดีในการลดอาการซึมเศร้า มีวิธีบำบัดหลายรูปแบบ โดยจิตแพทย์หรือนักจิตบำบัดจะพิจารณารูปแบบตามความเหมาะสมกับอาการของผู้ป่วย ซึ่งในบางคนอาจต้องใช้หลายวิธีร่วมกัน
แพทย์เฉพาะทางแนะนำ
จิตแพทย์, จิตแพทย์เด็ก กรณีอายุน้อยกว่า 15 ปี
ข้อควรระวัง
ควรประเมินอาการและสภาวะอารมณ์ของตนเองเป็นระยะ หากอาการเป็นรุนแรงมากขึ้น หรือเริ่มมีความคิดอยากตายบ่อยๆ หรือถึงขั้นพยายามฆ่าตัวตาย ควรรีบปรึกษาจิตแพทย์ผู้ให้การรักษา หรือโทรปรึกษาสายด่วนสุขภาพจิต 1323
ข้อมูลเพิ่มเติม
https://www.chiangmaihealth.go.th/cmpho_web/document/160331145939017730.pdf https://www.manarom.com/blog/depression_disorder.html