ภาวะแพ้ชนิดรุนแรง (Anaphylaxis)
ข้อมูลโรคและสาเหตุการเกิดโรค
ภาวะแพ้ชนิดรุนแรง (Anaphylaxis) คือปฏิกิริยาภูมิแพ้รุนแรงอย่างเฉียบพลันเมื่อร่างกายได้รับสารกระตุ้นบางอย่าง เนื่องจากระบบภูมิต้านทานของบุคคลนั้นไวต่อสารกระตุ้นดังกล่าวมากกว่าคนปกติ โดยมากอาการมักเกิดภายใน 5 - 30 นาทีหลังจากได้รับสารก่อภูมิแพ้ หรือไม่เกิน 2 ชั่วโมง หลังได้รับสารก่อภูมิแพ้ชนิดรับประทาน สาเหตุของอาการแพ้รุนแรงที่พบบ่อย ได้แก่
- ยาปฏิชีวนะ ยาแก้ปวด
- อาหารทะเล แป้งสาลี ไข่ นม ถั่ว
- แมลงมีพิษต่อย เช่น ผึ้ง ต่อ แตน หรือมด
- ยางลาเท็กซ์
อาการของโรค
อาการแพ้รุนแรงมักมีอาการทั่วร่างกายหรือมีอาการแสดงหลายระบบ ได้แก่
- ระบบผิวหนังและเยื่อบุ เช่น อาการคันทั่วร่างกาย ตัวแดง ผื่นลมพิษ ปากบวม หน้าบวม ตาบวม
- ระบบทางเดินหายใจ เช่น อาการหอบเหนื่อย หายใจมีเสียงวี้ด คัดจมูก
- ระบบหัวใจและหลอดเลือด เช่น อาการเวียนศีรษะ วูบ หมดสติ ความดันต่ำ แน่นหน้าอก ใจสั่น
- ระบบทางเดินอาหาร เช่น อาการคลื่นไส้ อาเจียน ปวดท้อง ถ่ายเหลว บางรายที่มีอาการรุนแรงมากอาจเสี่ยงต่อภาวะช็อก ซึ่งสังเกตได้จากอาการหายใจลำบาก ไม่มีแรง ชีพจรเต้นถี่และเบา มีอาการสับสน มึนงง หรือหมดสติ
แนวทางการตรวจวินิจฉัยโรค
แพทย์จะสามารถวินิจฉัยภาวะนี้ได้จากการซักประวัติและตรวจร่างกายหาอาการผิดปกติตามระบบต่างๆ แพทย์อาจสอบถามถึงรายละเอียดก่อนเกิดอาการแพ้ เช่น การสัมผัสสารก่อภูมิแพ้ (Allergen) หรือการรับประทานอาหารก่อภูมิแพ้ (Food Allergen) ความรุนแรงของอาการแพ้ ประวัติทางการแพทย์ของผู้ป่วยและครอบครัว รวมถึงประวัติการแพ้ยา อาหาร และสารอื่น ๆ เพื่อประเมินหาสาเหตุ
แนวทางการดูแลรักษา
เมื่อสงสัยอาการแพ้รุนแรงให้โทรเรียกรถพยาบาลหรือรีบไปโรงพยาบาลที่ใกล้ที่สุดทันที หลีกเลี่ยงการลุกยืนหรือเปลี่ยนท่าฉับพลัน เนื่องจากหากขณะนั้นมีความดันโลหิตต่ำอาจทำให้หมดสติได้
แพทย์เฉพาะทางแนะนำ
แพทย์ภูมิแพ้และภูมิคุ้มกัน, กุมารแพทย์ ภูมิแพ้และระบบภูมิคุ้มกัน กรณีอายุน้อยกว่า 15 ปี
ข้อควรระวัง
ภาวะแพ้อย่างรุนแรงนี้ เป็นภาวะฉุกเฉินทางการแพทย์ ผู้ป่วยที่มีอาการและความเสี่ยงเข้าได้กับโรคนี้ควรพิจารณาไปโรงพยาบาลโดยด่วน หรือสามารถใช้บริการ สายด่วน 1669 เพื่อเรียกรถพยาบาลฉุกเฉิน นำคนไข้ส่งโรงพยาบาลได้ทันที
ข้อมูลเพิ่มเติม
https://www.si.mahidol.ac.th/siriraj_online/thai_version/Health_detail.asp?id=1402
https://www.worldallergy.org/education-and-programs/education/allergic-disease-resource-center/professionals/anaphylaxis-synopsis