เลือดออกทางเดินอาหารส่วนต้น (UGIB unspecified)

อ้วกเป็นเลือด...อาจมีภาวะเลือดออกทางเดินอาหารส่วนต้นได้

ข้อมูลโรคและสาเหตุการเกิดโรค

ทางเดินอาหารคนเราประกอบด้วย หลอดอาหาร, กระเพาะอาหาร, ลำไส้เล็ก, ลำไส้ใหญ่และทวารหนัก โดยทางเดินอาหารส่วนต้นจะประกอบไปด้วย หลอดอาหาร, กระเพาะอาหารไปจนถึงลำไส้เล็กส่วยต้น การมีเลือดเกิดจากตำแหน่งใดตำแหน่งหนึ่ง หรือหลายๆ ตำแหน่งจากอวัยวะเหล่านี้ การมีเลือดออกบางครั้งเกิดขึ้นโดยที่เราไม่ได้สังเกต ซึ่งการตรวจต้องตรวจจากอุจจาระเพื่อหาเลือดปริมาณน้อยๆ ที่ตามองไม่เห็น สาเหตุที่มักทำให้เกิดอาการเลือดออกในทางเดินอาหารส่วนต้น เช่น

• แผลในกระเพาะอาหาร เป็นสาเหตุหลักของภาวะเลือดออกทางเดินอาหารส่วนต้น โดยแผลที่เกิดขึ้นบริเวณเยื่อบุกระเพาะอาหารและลำไส้เล็กส่วนต้นมักมีสาเหตุมาจากเชื้อแบคทีเรียเอชไพโลไร (H. Pylori) กรดในกระเพาะอาหาร หรือการใช้ยาแก้อักเสบในกลุ่มเอ็นเสด (NSAIDs)
• การฉีกขาดของเยื่อบุหลอดอาหาร เยื่อบุหลอดอาหารที่ฉีดขาดอาจส่งผลให้ผู้ป่วยมีเลือดออกในปริมาณมาก โดยมักพบได้ในผู้ที่ดื่มแอลกอฮอล์เป็นปริมาณมาก
• เส้นเลือดขอดในหลอดอาหาร ส่วนใหญ่จะพบได้ในผู้ป่วยโรคตับที่รุนแรง โดยเส้นเลือดขอดในหลอดอาหารอาจส่งผลให้มีเลือดออกในทางเดินอาหารได้เช่นกัน
• หลอดอาหารอักเสบ มักเป็นผลมาจากภาวะกรดไหลย้อนซึ่งเป็นภาวะที่กล้ามเนื้อหูรูดบริเวณส่วนปลายของหลอดอาหารทำงานผิดปกติ กรดในกระเพาะอาหารจึงไหลย้อนขึ้นมาทำลายหลอดอาหาร อาจทำให้เกิดแผลและเลือดออกในบริเวณดังกล่าว

อาการของโรค

ผู้ป่วยที่มีภาวะเลือดออกทางเดินอาหารส่วนต้น จะมีอาการดังต่อไปนี้

• อาเจียนเป็นเลือด, มีเลือดปน, หรือมีลักษณะสีคล้ายกาแฟดำถ้าเลือดนั้นโดนย่อยโดยน้ำย่อยภายในกระเพาะอาหาร
• ถ่ายอุจจาระเป็นสีดำคล้าย ยางมะตอย มีกลิ่นเหม็นกว่าปกติ
• คลื่นไส้ อาเจียน
• บางครั้งจะมีอาการปวดท้องบริเวณลิ้นปี่ร่วมด้วยได้
• หน้ามืด เวียนศีรษะ ในกรณีที่มีเลือดออกปริมาณมาก

แนวทางการตรวจวินิจฉัยโรค

นอกจากการซักประวัติและตรวจร่างกายโดยแพทย์แล้ว แพทย์สามารถตรวจวินิจฉัยโรคได้จากการตรวจต่อไปนี้

• การตรวจเลือด เพื่อดูการแข็งตัวของเลือด เกล็ดเลือด และการทำงานของตับ
• การตรวจอุจจาระ เพื่อช่วยยืนยันว่ามีเลือดออกภายในทางเดินอาหาร
• การใส่สายสวนเข้าทางจมูกไปยังกระเพาะอาหาร เพื่อระบายสิ่งที่อยู่ภายในกระเพาะอาหารออกและอาจช่วยบอกบริเวณที่เลือดออก
• การส่องกล้องตรวจกระเพาะอาหารและลำไส้เล็กส่วนต้น (Upper endoscopy) เพื่อตรวจสอบความผิดปกติที่อาจเกิดขึ้นในกระเพาะอาหารและลำไส้เล็กส่วนต้น โดยแพทย์จะสอดเครื่องมือที่เป็นท่อขนาดเล็กและมีกล้องขนาดเล็กติดอยู่ที่ส่วนปลายเข้าไปทางปากของผู้ป่วย
• การตรวจเอกซเรย์คอมพิวเตอร์ (CT Scan) บริเวณท้อง เพื่อตรวจหาจุดที่มีเลือดออกหรือความผิดปกติภายในระบบทางเดินอาหาร

แนวทางการดูแลรักษา

การรักษาภาวะเลือดออกทางเดินอาหารส่วนต้น จะขึ้นอยู๋กับสาเหตุของการเลือดออกเป็นหลัก ซึ่งสามารถทราบได้จากการตรวจเพิ่มเติมว่าเลือดออกบริเวณใดตามที่กล่าวไว้ข้างต้น แต่ทั้งนี้การรักษาที่นิยมในปัจจุบันจะเป็นการส่องกล้องทางเดินอาหารเป็นหลัก ร่วมไปกับการให้ยาทางเส้นเลือดเพื่อลดกรดในกระเพาะอาหาร และการให้ส่วนประกอบของเลือดทดแทนในกรณ๊ที่ผู้ป่วยมีภาวะซีดอย่างรุนแรง ส่วนใหญ่แล้วนั้นการรักษาแบบประคับประคองมักเพียงพอในการทำให้เลือดหยุดไหลได้เอง

แพทย์เฉพาะทางแนะนำ

อายุรแพทย์ระบบทางเดินอาหาร, กุมารแพทย์ ระบบทางเดินอาหาร กรณีอายุน้อยกว่า 15 ปี

ข้อควรระวัง

ผู้ที่มีอาการที่เข้าได้กับภาวะเลือดออกทางเดินอาหารส่วนต้น ควรพิจารณาพบแพทย์เพื่อรับการตรวจรักษาต่อไปโดยเร็ว ปริมาณเลือดที่อาเจียนออกมาหรือถ่ายออกมา ไม่ได้บ่งบอกว่ามีเลือดออกอีกมากเพียงใดภายในทางเดินอาหาร

ข้อมูลเพิ่มเติม

https://www.phyathai-sriracha.com/pytsweb/index.php?page=modules/knowledgepage&knowid=294 https://www.aafp.org/afp/2012/0301/p469.html